Een huurhuis aanbieden dat niet van henzelf is, vakantiehuizen aanbieden die niet bestaan fatbikes verkopen waar van alles mis mee is. Voor sommige mensen is het een way of life. Het lijkt voor deze mensen geen probleem om anderen op slinkse wijze geld afhandig te maken. Ondanks eerdere veroordelingen maken ze telkens opnieuw slachtoffers. Waarom gaan deze mensen maar door? Omroep Brabant dook in het fenomeen serie-oplichters.
Het bloed kookt nog steeds bij de woningzoekenden, die een huurhuis in Mierlo aangeboden kregen. Ze gingen op het aanbod van de ‘eigenaren’ in, maar kwamen bedrogen uit. Het huurhuis was van de woningbouwstichting. In maart werd een van de ‘eigenaren’ al opgepakt voor vermeende oplichting met vakantiehuisjes. Toch ging het binnen de kortste keren opnieuw mis.
Regelmatig zijn ze in het nieuws: serie-oplichters. Mensen die het oplichten maar niet kunnen laten, ondanks verwoestende gevolgen voor slachtoffers en voor henzelf. Volgens hoogleraar forensische psychologie aan de Radboud Universiteit, Robbert-Jan Verkes, kun je er maar beter niet je levenswerk van maken om serie-oplichters te stoppen. “Ze hebben geen berouw. Het verleden is niet belangrijk voor ze.”
Verkes kent de oplichters die toesloegen in Mierlo niet. Hij kan wel uitleggen hoe het brein van een serie-oplichter over het algemeen in elkaar steekt.
“Ik zeg niet dat iedereen kan oplichten, maar het hoeft niet per se vanuit een psychische stoornis te zijn”, denkt hij. “Maar we spreken wel van hoge mate van psychopathie bij mensen die daar hun hele leven mee bezig zijn om ten koste van anderen beloond te worden.”
Ook heeft de serie-oplichter soms een hoge dunk van zichzelf. “Er zit een narcistisch element in. Je vindt jezelf heel goed en je vindt het niet erg als anderen er minder van worden.”
Ook zijn ze niet onder de indruk van justitie, als ze net niet in de kladden gegrepen worden. “Iemand zonder psychopathie zou denken, ik ga dit nooit meer doen. Maar bij psychopathische personen is het een bewijs dat je boven de wet staat.”
Oud-rechercheur Ruud Bos, die nu Condor Recherchebureaus runt, zat ruim dertig jaar bij de politie en heeft heel wat oplichters voorbij zien komen. “Een rationeel mens doet dit soort dingen niet”, zegt Bos.
“Maar zij denken alleen aan het geld dat ze nodig hebben. Vaak zit daar een verslaving achter of iets anders dat veel geld kost, zoals een dure hobby of grote huisdieren. Het uitgavenpatroon rijmt niet met de inkomsten. Het gat dat ze hebben, dichten ze met oplichting.”
Eerdere arrestaties, veroordelingen of boze slachtoffers aan de deur lijken de oplichters niet te deren. “Je zou zeggen dit is geen leven voor de oplichters, maar ze zitten hier niet mee”, zegt Bos. Sterker nog, volgens hem zijn dit juist leermomenten. “Als ze worden aangehouden, kijken ze waar het fout is gegaan. Ze leren van hun eigen politiedossiers.”
De serie-oplichter is ook niet bang uitgevallen. “Ze zijn roekeloos”, zegt psychiater Verkes. “Ze nemen vaak veel te veel risico’s, ook voor zichzelf.” De serie-oplichter zit niet bij de pakken neer en weet zichzelf overal uit los te wurmen, volgens Verkes.
Maar hoe herken je de serie-oplichter, zodat je jezelf kunt beschermen? Daar kan Verkes kort over zijn: Niet. “Ze hebben veel charisma en zijn innemend. Ik heb eens een dossier over iemand gelezen die vreselijke dingen had gedaan. Toen ik de man bezocht in de gevangenis, dacht ik: Hoe kan het dat deze man dit heeft gedaan? Hij is zo aardig. Ze kunnen je echt op het verkeerde been zetten.”
Oud-rechercheur Bos heeft wel een tip om oplichting voor te zijn. “Is een website nog geen jaar in de lucht? Komen ze een spoedklus wel heel erg snel doen? Trap er niet in, dat is vaak een teken van oplichting.”